Shrinkflation

Mukavva kutuların yenileri ebatlarına göre 200–500 TL. Birini yatay halde 3 boyuta getirirken işaret parmağımla deldim. Parmağım öbür taraftan çıktı. Gücüm olmamasına rağmen parmağım kutuyu nasıl delebilmişti? Deliği kapamak için koli bandını aldım; soğan zarıyla yarışacak kadar inceydi.

Baloncuklu naylonun da kendine hayrı yok gibiydi. Stres atmak için patlayan çatlayan baloncuklardan cılız sesler çıkıyordu.

Tek kalın ve dayanıklı olan, kiloyla satılan, geri dönüştürüldüğü için gayet keskin kokan plastik torbalardı.

Dev kâğıt rulodan bir yaprak kopardım. Diğer yapraktan da bir parça geldi; kendini koruyamayacak kadar inceydi.

Burnumu sileyim dedim, kutudan çektiğim tek yaprak mendil yetmeyecekti; ikişer ikişer çekmek lazım artık.

Bulaşık deterjanını elime almamla deterjanın gözüme doğru fışkırması bir oldu. Plastik o kadar ince ki, ağır zannedip çok hafif bir şeyi havaya kaldırdığınızdaki etkiyi yaratıyor.

Evde 2020’li yıllardan market poşetlerine baktım. Ne kadar kalın ve dayanıklılarmış. Şimdikiler geri dönüşümlü de olsa patlamasın yırtılmasın diye iki tane iç içe konunca ancak sağlam hale geliyor. O zaman geri dönüşümün bir kıymeti kalıyor mu, bilmem.

Shrinkflation trendi

Bu ambalaj incelmesi — gıda, temizlik, mukavva, baloncuklu naylon, koli bandı — “shrinkflation” (küçültme enflasyonu) ve “downgauging” (malzeme inceltme) olarak bilinen küresel trendlerin parçası. Şirketlerin artan üretim maliyetlerini karşılamak için ambalajı azaltması veya inceltmesi.

Terim 2009’da çıktı; 2008 krizinde arttı. Belirgin ivme 2021–2022, COVID sonrası tedarik ve enflasyonla. ABD’de 2022’den itibaren tuvalet kâğıdı, yoğurt, kahve. Küresel enflasyonun %7’ye ulaştığı 2022 Mayıs’tan itibaren kutular inceldi. 2023–2024 İngiltere, Hindistan, Japonya; Nestlé kahve kutusu, Calbee ağırlık %10. 2025–2026 devam ediyor. Kâğıt ve plastik fiyatları enerji nedeniyle yükselmiş. X’te 2024–2025 şikâyetleri artmış.

Maliyetler ne kadar azaldı?

Ambalaj malzemesini %5–15 azaltarak. Beyaz kâğıt yerine kahverengi geri dönüştürülmüş kâğıt: %20–30. Daha kısa kapak, ince mukavva: birim %10–20. Ürün hacmini %10–12 küçülterek (100 gram kahve 90’a) birim maliyet aynı oranda düşüyor. Boyut küçültmeden sonraki 12 ayda hacim başına fiyat %12 artmış. Ambalaj pazarı 2025’te 533 milyar dolardan 2026’da 564’e. Hammadde 2022’den beri %20–45 artmış.

Tüketici fiyatına yansıdı mı?

Genel olarak hayır. Mantık: incelt, miktarı azalt, fiyatı tut. Tüketici aynı fiyata daha az alıyor (Gatorade 32 onstan 28’e, fiyat aynı). Boyut küçülmesine fiyat artışından daha az tepki var; şirketler bu yüzden bu yolu seçiyor. Avustralya’da birim fiyat etiketleme konuşuluyor; genel yansıma yok.

Sürdürülebilirlik ve enflasyon gerekçesiyle savunuluyor, tüketici ise inceltiliyor. Güven de inceldiği yerden koptukça kopuyor. Hatta kopmuyor: güven artık kriter olmaktan çıkıyor, aramızda güven ilişkisi olmaması normalleşiyor.